Silnik bierze olej w ciężarówce, a pod autem i wokół silnika jest sucho? Wtedy olej albo spala się w komorze spalania, albo odma przenosi go do układu dolotowego. Do komory spalania trafia przez zużyte pierścienie i tuleje, uszczelniacze zaworowe lub uszczelnienie wałka turbosprężarki. Rzadziej ucieka przez sprężarkę do instalacji pneumatycznej albo przez chłodnicę oleju do płynu chłodzącego.
W skrócie:
- Przed diagnozą zużycie oleju mierzy się w tych samych warunkach i zapisuje w dzienniku pojazdu.
- Odma i separator oleju to najtańsza kontrola, od której zaczyna się szukanie.
- To, kiedy pojawia się niebieski dym, zawęża drogę, którą olej się spala.
- Jeśli turbosprężarka przepuszcza olej, przed jej wymianą sprawdza się ciśnienie w skrzyni korbowej i przewód powrotny oleju.
Silnik bierze olej w ciężarówce, a nic nie cieknie: którędy znika olej?
Jeśli na zewnątrz nie ma wycieku, olej może zniknąć czterema drogami: przez komorę spalania, przez odmę do układu dolotowego, przez sprężarkę do instalacji pneumatycznej albo przez chłodnicę oleju lub uszczelkę głowicy do płynu chłodzącego. W praktyce najczęściej chodzi o dwie pierwsze, a jedna często napędza drugą.
Odma silnika ciężarówki (odpowietrzenie skrzyni korbowej) to układ, który oddziela gazy spalinowe przedostające się obok pierścieni do skrzyni korbowej (przedmuchy, blow-by) od oparów oleju i odprowadza je z silnika. Separator oleju odmy zatrzymuje krople oleju zawarte w tych gazach i zawraca je do miski olejowej. W układzie otwartym gazy trafiają do atmosfery, w zamkniętym wracają do dolotu, zwykle przed turbosprężarkę. Rozwiązanie zależy od silnika, a separator bywa filtracyjny (z wkładem) albo odśrodkowy (wirujący).
Olej wyciekający na zewnątrz, uszczelka miski olejowej i uszczelniacz wału korbowego to inny temat. Opisuje go tekst o uszczelce miski olejowej i wycieku oleju.
Najpierw zmierz: jak śledzić zużycie oleju i wykluczyć inny układ?
Zanim zacznie się szukać przyczyny, trzeba ustalić, ile oleju naprawdę ubywa, i mierzyć to zawsze w tych samych warunkach. Samo hasło „silnik dużo bierze” nie jest powodem, żeby otwierać silnik.
- Pojazd stoi na równym podłożu, po wyłączeniu silnika odczekuje się tyle, ile zaleca producent, i dopiero wtedy odczytuje poziom z bagnetu lub wskaźnika.
- Przy każdym dolewaniu zapisuje się ilość dolanego oleju i przebieg w dzienniku albo w ewidencji floty.
- Patrzy się na trend z kilku uzupełnień, nie na jeden odczyt; rosnące zużycie mówi więcej niż stałe.
Dopuszczalne zużycie oleju zależy od typu silnika, a limit podaje dokumentacja serwisowa producenta. Zużycie bywa inne w silniku w okresie docierania oraz przy ciągłej pracy pod dużym obciążeniem lub na podjazdach, dlatego porównuje się je z historią tego samego pojazdu.
Razem z pomiarem robi się trzy proste wykluczenia. Jeśli po spuszczeniu kondensatu ze zbiornika powietrza leci woda z olejem, część oleju może trafiać przez sprężarkę do instalacji pneumatycznej; to osobna usterka sprężarki i trzeba ją rozpatrzyć osobno. Warstwa oleju w zbiorniku wyrównawczym płynu chłodzącego każe podejrzewać chłodnicę oleju lub uszczelkę głowicy, więc te elementy sprawdza się osobno. Gdy poziom oleju rośnie zamiast spadać, do oleju dostaje się paliwo albo woda: rozrzedzony olej wskazuje na paliwo, a spieniony i kremowy (jak majonez) na wodę. To również inna usterka.
Odma i separator oleju: co się dzieje, gdy się zatkają?
Gdy separator oleju zatka się albo przewód odmy się zwęzi, ciśnienie w skrzyni korbowej rośnie, a olej jest wypychany zarówno do dolotu, jak i przez uszczelniacze na zewnątrz. Objawy zatkanej odmy w warsztacie wyglądają tak:
- Olej i para wyrzucane przez otwór bagnetu lub korek wlewu oleju.
- Pocenie się uszczelniacza wału korbowego i uszczelek, które wcześniej były suche.
- W układzie zamkniętym olej w przewodzie dolotowym i na wlocie turbosprężarki.
- Ubytek oleju, który w krótkim czasie wyraźnie rośnie.
Zimą wilgoć skraplająca się na wylocie odmy może zamarznąć i zamknąć przewód. Jeśli wyrzucanie oleju zaczyna się dopiero na mrozie, najpierw sprawdza się wąż i końcówkę wylotu.
Filtr lub wkład wymienia się według harmonogramu przeglądów producenta, a do silnika dobiera się odpowiednie filtry separatora oleju. To, czy separator odśrodkowy się kręci i czy kanał odprowadzenia oleju jest drożny, sprawdza serwis. Jeśli uszczelka pokrywy lub korpusu stwardniała, wokół pokrywy pojawia się zaolejenie; wtedy razem z filtrem wymienia się uszczelki pokrywy separatora oleju.
Ważne rozróżnienie: jeśli po założeniu nowego filtra z odmy nadal idzie tyle samo gazu, problem nie leży w separatorze, tylko w nadmiernym przedmuchu gazów do skrzyni korbowej.
Bezpieczeństwo: Nie zdejmuje się węża odmy przy pracującym i gorącym silniku, a korka wlewu oleju nie zostawia się otwartego. Jeśli kabina ma być przechylana, wcześniej sprawdza się jej blokadę i podpórkę bezpieczeństwa.
Przedmuchy czy zatkany separator? Jak odróżnić zużycie pierścieni i tulei
Przedmuchy (blow-by) to przedostawanie się gazów spalinowych obok pierścieni tłokowych do skrzyni korbowej; w każdym silniku jest ich trochę, a rosną wraz ze zużyciem. W warsztacie mówi się, że silnik „traci kompresję” albo „dmucha przez odmę”.
Jeśli mimo nowego separatora z odmy idzie gęsty, szarpany strumień gazu, ubytek oleju rośnie pod obciążeniem, a do tego dochodzą spadek mocy i trudny rozruch, mocno podejrzewa się zużycie pierścieni i tulei. Pewną diagnozę stawia serwis: robi próbę sprężania, próbę szczelności cylindrów i pomiar przedmuchów, a wyniki porównuje z limitami producenta.
Podobny obraz daje zeszklenie gładzi tulei (wypolerowanie). Długi postój na biegu jałowym i ciągła praca przy niskim obciążeniu wygładzają szlif honowniczy na tulei, pierścień nie zgarnia oleju i olej przedostaje się do komory spalania.
Przy decyzji o naprawie tłok, pierścienie i tuleje rozpatruje się zwykle jako komplet, a dobór części wynika z pomiarów i tolerancji producenta. Jeśli pomiar wskazuje na naprawę, zestawy tłok i tuleja dobiera się do typu silnika według numeru OEM.
| Objaw | Prawdopodobna przyczyna | Kontrola | Co zrobić |
|---|---|---|---|
| Olej wyrzucany przez otwór bagnetu, po założeniu nowego filtra ustępuje | Zatkany separator oleju lub zwężony przewód odmy | Filtr, wąż i końcówka wylotu odmy | Wymiana filtra i uszczelki pokrywy, udrożnienie przewodu |
| Mimo nowego filtra gęsty gaz z odmy, spadek mocy | Zużycie pierścieni i tulei lub zeszklenie gładzi tulei | Próba sprężania i szczelności cylindrów, pomiar przedmuchów (serwis) | Naprawa: tłok, pierścienie i tuleje |
| Krótki niebieski dym po zimnym rozruchu | Zużyte uszczelniacze zaworowe lub prowadnice zaworowe | Kontrola głowicy (serwis) | Wymiana uszczelniaczy i prowadnic |
| Olej w przewodach powietrza doładowania i intercoolerze, niebieski dym pod obciążeniem | Uszczelnienie wałka turbosprężarki, zatkany przewód powrotny oleju lub wysokie ciśnienie w skrzyni korbowej | Luz osiowy i promieniowy turbosprężarki, kontrola przewodu powrotnego i odmy | Najpierw usunąć przyczynę, dopiero potem ewentualnie wymienić turbosprężarkę |
Kiedy pojawia się niebieski dym? Uszczelniacze zaworowe, pierścienie i turbo
Niebieskawoszary dym z wydechu oznacza, że silnik pali olej, a moment jego pojawienia się zawęża drogę, którą olej trafia do komory spalania.
- Krótko po zimnym rozruchu lub po długim zjeździe: podejrzane są uszczelniacze i prowadnice zaworowe; podczas postoju olej spływa po trzonku zaworu i spala się przy pierwszym dodaniu gazu.
- Pod obciążeniem i stale: na pierwszy plan wysuwa się zużycie pierścieni i tulei albo zeszklenie gładzi tulei.
- Po dodaniu gazu po długim biegu jałowym, razem z olejem w przewodzie powietrza doładowania: podejrzane jest uszczelnienie wałka turbosprężarki albo brak odpływu oleju z turbosprężarki.
Kluczowa sprawa: przewód powrotny oleju z turbosprężarki odprowadza olej do skrzyni korbowej. Gdy ciśnienie w skrzyni korbowej jest wysokie (zatkany separator albo duże przedmuchy), olej nie może wrócić i przedostaje się przez uszczelnienia wałka na stronę dolotu i wydechu. Dlatego przed wymianą turbosprężarki sprawdza się odmę, przewód powrotny i ciśnienie w skrzyni korbowej; w przeciwnym razie nowa turbosprężarka też będzie przepuszczać olej. Gdy przyczyna jest usunięta, a wymiana okaże się potrzebna, turbosprężarki do ciężarówek dobiera się do typu silnika i numeru OEM.
W układzie zamkniętym cienka warstwa oleju w przewodzie dolotowym sama nie dowodzi awarii turbosprężarki, bo taki ślad zostawiają też opary oleju z odmy. Zasadę działania turbosprężarki i inne jej usterki omawia tekst o objawach uszkodzonej turbosprężarki, a ogólne rozróżnienie z czarnym i białym dymem opisuje tekst o rozróżnieniu według koloru dymu.
W silniku, który pali olej, filtr cząstek stałych (DPF) może szybciej zapełniać się popiołem ze spalonego oleju. Częste regeneracje lub kontrolka DPF ocenia się razem ze zużyciem oleju.
Kiedy jechać do serwisu i na co patrzeć przy doborze części?
Jeśli poziom oleju spada szybko, świeci kontrolka ciśnienia oleju albo z wydechu idzie gęsty dym, pojazd zatrzymuje się w bezpiecznym miejscu. Przy poziomie poniżej dolnego znaku na bagnecie silnika się nie uruchamia.
Bezpieczeństwo: Silnik diesla, w którym przez turbosprężarkę lub odmę do dolotu przedostaje się dużo oleju, może spalać go jak paliwo i wejść w niekontrolowane obroty (rozbieganie silnika). Jeśli po wyłączeniu zapłonu silnik nie gaśnie, stosuje się instrukcję producenta, trzyma się z dala od pojazdu i wzywa przeszkolony personel.
Do planowego serwisu wystarczają takie powody:
- Zużycie oleju potwierdzone zapisami i rosnące.
- Gaz ze skrzyni korbowej utrzymujący się mimo nowego separatora.
- Olej w przewodzie powietrza doładowania wracający po wyczyszczeniu.
Przy doborze części podstawą są typ silnika, numer VIN, rok produkcji i numer OEM zdjętej części, a przed demontażem sprawdza się, czy separator oleju jest filtracyjny, czy odśrodkowy. W katalogu MPT można wyszukać część po numerze OEM i dopasować ją do swojego silnika.
Kolejność jest zawsze ta sama: najpierw najtańsza i najprostsza kontrola (odma i separator oleju), potem pomiar w dzienniku i próby serwisowe, a decyzja o otwarciu silnika na końcu.