Gdy ciężarówka ściąga przy hamowaniu albo jedno koło mocno się grzeje, to dwa koła tej samej osi nie hamują z jednakową siłą albo jedno z nich nie odpuszcza hamulca do końca. Najpierw ustala się, czy objaw dotyczy jednego koła, całej osi czy całego pojazdu. Potem po kolei sprawdza się sworznie i tuleje zacisku, mieszek, mechanizm zacisku, dźwignię uruchamiającą, siłownik hamulcowy i korektor ALB.
W skrócie:
- Ściąganie przy hamowaniu i ciągłe ocieranie z nagrzewaniem to dwie różne rodziny objawów i diagnozuje się je osobno.
- Problem jednego koła wskazuje zwykle na jego zacisk, a jednoczesne nagrzewanie obu kół osi na obwód pneumatyczny tej osi.
- Korektor ALB zmienia siłę hamowania osi tylnej, ale sam nie tłumaczy różnicy między lewą a prawą stroną.
- Z kołem, które dymi, śmierdzi spalenizną albo stale się grzeje, nie jedzie się dalej.
Ciężarówka ściąga przy hamowaniu: od czego zacząć szukanie usterki?
Gdy ciężarówka ściąga przy hamowaniu, usterka zwykle siedzi w jednym kole albo na jednej osi, a znajomość obiegu powietrza podpowiada, który element obejrzeć. Powietrze z zaworu hamulcowego napełnia siłownik hamulcowy na osi. Popychacz siłownika naciska na dźwignię uruchamiającą zacisku, a mechanizm dociska klocki do tarczy. Po zwolnieniu pedału powietrze ucieka z siłownika, sprężyny powrotne cofają mechanizm i klocki odsuwają się od tarczy.
Uwaga o nazwach: siłownik hamulcowy (cylinder z membraną w środku) to co innego niż osłona gumowa zacisku, czyli mieszek. Mieszek chroni sworzeń i mechanizm przed kurzem i wodą. To dwie różne części i przy zamawianiu nie wolno ich mylić.
Zanim zacznie się szukać usterki w hamulcach, wyklucza się przyczyny spoza nich. Różnica ciśnienia między oponami po prawej i lewej stronie, rozregulowana geometria, pęknięte pióro resoru, opadnięta poduszka powietrzna zawieszenia albo luźne mocowania osi też potrafią ściągać pojazd przy hamowaniu. Ciśnienie w oponach ustawia się według tabeli obciążeń i ciśnień producenta opon, a geometrię i zawieszenie się sprawdza. Dopiero gdy ściąganie zostaje, przechodzi się do hamulców.
Jaki objaw wskazuje które koło i którą oś?
Ustalenie, czy objaw dotyczy koła, osi czy całego pojazdu, zawęża miejsce usterki mniej więcej o połowę. Pojazd skręca w stronę, po której siła hamowania jest większa, a koło, które ociera, potrafi też w czasie jazdy ściągać auto na swoją stronę. Poniżej zebrano najczęstsze sytuacje z praktyki i przypisano je do części.
| Objaw | Prawdopodobna przyczyna | Kontrola | Co zrobić |
|---|---|---|---|
| Kierownica ściąga w jedną stronę przy hamowaniu | Zacisk na osi przedniej działa słabiej albo później: zapieczony sworzeń, zawieszający się mechanizm, wąż lub siłownik | Porównanie zużycia klocków i nagrzania obu kół przednich po jeździe | Sprawdzić zacisk, przewód i siłownik po słabszej albo ocierającej stronie |
| Jedno koło śmierdzi spalenizną, dymi, bardzo się grzeje | To koło nie odpuszcza hamulca | Ręczne obracanie koła przy podniesionej osi, powrót dźwigni uruchamiającej po zwolnieniu hamulca | Sprawdzić sworznie i tuleje, mechanizm, popychacz siłownika |
| Oba koła tej samej osi grzeją się razem | Powietrze z obwodu tej osi ucieka za wolno albo hamulec zostaje częściowo zaciśnięty | Upust powietrza z zaworu przekaźnikowego tej osi po zwolnieniu pedału | Diagnoza zaworów (artykuł o zaworze nożnym i przekaźnikowym) |
| Wszystkie koła późno odpuszczają | Zawór hamulcowy nożny albo obwód główny | Odgłos upustu po zwolnieniu pedału, kolejność odpuszczania osi | Diagnoza zaworu hamulcowego |
| Pusta ciężarówka łatwo blokuje koła tylne, a załadowana ma słaby tył | Ustawienie albo cięgno korektora ALB | Dźwignia, przegub i tabliczka korektora ALB | Kontrola korektora (sekcja o ALB) |
| Grzeją się tylko koła naczepy | Obwód hamulcowy naczepy | Zawór hamulcowy naczepy i jej przewody | Obwód naczepy omawia się osobno |
Szczegóły opóźnionego odpuszczania na poszczególnych osiach i usterek zaworów opisuje artykuł o diagnostyce zaworu nożnego i przekaźnikowego. W pojazdach z EBS lub ABS przy skardze na ściąganie odczytuje się pamięć usterek testerem diagnostycznym. Ten tekst dotyczy hamulców tarczowych; w hamulcu bębnowym podobne ściąganie powoduje też rozregulowana dźwignia regulacyjna.
Jedno koło się grzeje: jak bezpiecznie to sprawdzić?
Gdy podejrzewa się, że jedno koło się grzeje, kontrolę robi się przez porównanie dwóch kół tej samej osi i bez pomijania zasad bezpieczeństwa.
Bezpieczeństwo: Zatrzymaj pojazd na równym podłożu, podłóż kliny pod koła i wyłącz silnik. Nie dotykaj gołą ręką gorącej tarczy, zacisku ani obręczy, poczekaj, aż ostygną. Nie otwieraj komory sprężynowej siłownika, bo sprężyna w środku trzyma bardzo dużą siłę. Podniesionej osi nie zostawia się na samym podnośniku, tylko opiera na kobyłkach, a podnoszenie osi i pracę pod pojazdem wykonuje przeszkolony personel.
- 1. Po jeździe zmierz koła termometrem bezdotykowym albo oceń wzrokiem okolice piasty i obręczy; patrz nie na pojedynczy odczyt, tylko na różnicę między dwoma kołami tej samej osi.
- 2. Szukaj przebarwień obręczy, dużej ilości pyłu z klocków, zapachu spalenizny i odgłosu ocierania.
- 3. Przy zabezpieczonych klinami kołach drugiej osi podeprzyj podnoszoną oś na kobyłkach, zwolnij hamulec postojowy i przy układzie pod ciśnieniem obróć koło ręcznie; jeśli kręci się ciężej niż po drugiej stronie albo ociera, problem leży w tym zacisku.
- 4. Poproś pomocnika, żeby nacisnął i zwolnił hamulec, a sam obserwuj, czy dźwignia uruchamiająca i popychacz wracają całkowicie.
- 5. Po zdjęciu klocków zanotuj różnicę zużycia klocka wewnętrznego i zewnętrznego.
Różne zużycie klocka wewnętrznego i zewnętrznego sugeruje, że zacisk nie przesuwa się na sworzniach; jego przyczyny omawia artykuł o tym, dlaczego zacisk się zawiesza. Stale ocierający hamulec oprócz nagrzewania zwiększa też zużycie paliwa.
Sworznie, tuleje i mieszek: gdy zacisk się nie przesuwa
W pływającym zacisku hamulca tarczowego pneumatycznego korpus przesuwa się po sworzniach, dzięki czemu oba klocki dociskają się do tarczy równo; gdy sworzeń albo tuleja się zapiecze, jeden klocek dociska za mocno, drugi za słabo albo w ogóle nie odchodzi od tarczy. Skutek to słabe hamowanie albo ciągłe ocieranie i nagrzewanie koła. Sworzeń prowadzący zacisku to sworzeń, po którym korpus zacisku przesuwa się wzdłuż osi względem prowadnika.
W diagnozie, przy zdjętych klockach, korpus zacisku popycha się ręką tam i z powrotem po sworzniach; powinien przesuwać się płynnie, bez zacięć. Szuka się luzu i zacinania sworznia, śladów rdzy oraz owalizacji i pęknięć tulei. Dopuszczalne luzy podaje dokumentacja serwisowa producenta.
Mieszek sam nie powoduje ściągania, ale gdy się rozerwie albo zsunie, woda, sól drogowa i kurz dostają się na sworzeń i do mechanizmu. Dlatego za skargą na ściąganie i nagrzewanie często stoi stare pęknięcie mieszka. Sprawdza się go pod kątem pęknięć, rozdarć, stwardnienia i zsunięcia.
Jeśli stwierdzono zapieczenie, lepiej wymienić sworzeń, tuleję i mieszek razem; sama wymiana mieszka nie uratuje skorodowanego sworznia. Przy montażu stosuje się smar i momenty dokręcania zalecane przez producenta. Odpowiednie sworznie i tuleje zacisku dobiera się według typu i numeru zacisku.
Mechanizm, dźwignia uruchamiająca i siłownik: gdy hamulec nie odpuszcza
Jeśli koło stale się grzeje, a zacisk swobodnie przesuwa się po sworzniach, usterka najczęściej tkwi w mechanizmie, który ma cofać klocki, w dźwigni uruchamiającej albo w siłowniku, który ją popycha.
Mechanizm zacisku to wewnętrzny zespół, który przekazuje siłę z dźwigni uruchamiającej na klocki; zawiera sprężyny powrotne i mechanizm samoregulacji, domykający luz w miarę zużywania się klocków. Jeśli dostanie się do niego woda albo brud, elementy dociskające nie wracają albo samoregulacja domyka luz za bardzo; klocek stale opiera się o tarczę i koło się grzeje. Wtedy mechanizmy zacisku i zestawy naprawcze dopasowuje się według numeru zacisku.
Dźwignia uruchamiająca to dźwignia, na którą naciska popychacz siłownika i która przenosi siłę na mechanizm. Gdy dźwignia albo jej łożysko zardzewieje i się zatnie, mechanizm nie wraca; w katalogu ta część ma osobną pozycję jako Dźwignia uruchamiająca.
Jeśli z komory roboczej siłownika powietrze nie ucieka do końca albo popychacz nie wraca, dźwignia pozostaje wciśnięta. Ten sam objaw daje komora sprężynowa, która nie zwalnia do końca, czyli hamulec postojowy, który nie odpuszcza; to jest osobny temat.
Aby to rozdzielić, siłownik odłącza się od zacisku zgodnie z instrukcją producenta; w siłowniku sprężynowym najpierw mechanicznie blokuje się sprężynę specjalną śrubą, zgodnie z instrukcją, i spuszcza ciśnienie z przewodu. Potem rusza się dźwignię uruchamiającą ręką. Jeśli chodzi lekko tam i z powrotem, problem leży po stronie siłownika lub zaworu; jeśli jest ciężka albo nie wraca, problem jest wewnątrz zacisku. Wartości luzu i kontroli bierze się z dokumentacji serwisowej producenta.
Różnice między osiami: co korektor ALB zmienia, a czego nie zmienia?
Korektor siły hamowania ALB to zawór pneumatyczny, który zależnie od obciążenia osi tylnej reguluje ciśnienie powietrza kierowane do siłowników hamulcowych tej osi. Ponieważ działa na obie strony osi jednocześnie, sam nie tłumaczy różnicy między lewą i prawą stroną, czyli ściągania na bok; zmienia za to równowagę między osią przednią i tylną oraz zachowanie pustego i załadowanego pojazdu.
Typowe objawy usterki ALB to wczesne blokowanie kół tylnych przy pustym pojeździe, słaby tył przy ładunku albo wyraźnie inne zużycie i nagrzewanie klocków osi tylnej niż przedniej. Zbyt ostre hamowanie pustego pojazdu też zwykle wiąże się z ustawieniem tego zaworu. Do sprawdzenia:
- Cięgno i przegub łączące zawór z osią: nie mogą być oberwane, wygięte ani zużyte.
- Dźwignia zaworu powinna ruszać się swobodnie, bez zacinania.
- Na korpusie zaworu i złączkach nie powinno być słychać upływu powietrza.
- Tabliczka ALB na pojeździe powinna być na miejscu i czytelna.
Regulację wykonuje się wyłącznie według tej tabliczki i dokumentacji serwisowej producenta, w serwisie, odpowiednim przyrządem pomiarowym. Przy zaworze nieszczelnym w korpusie albo z uszkodzeniem wewnętrznym dobiera się część według numeru starego zaworu spośród zaworów czujnika obciążenia ALB. W wielu pojazdach z EBS wykrywanie obciążenia jest elektroniczne i mechanicznego korektora ALB może nie być. Wpływ różnicy między stroną lewą i prawą oraz korektora ALB na wynik badania hamulców na rolkach podczas badania technicznego omawia osobny artykuł o próbie hamulców.
Kiedy jechać do serwisu i co sprawdzić po naprawie?
Z kołem, które dymi, śmierdzi spalenizną albo stale się grzeje, nie jedzie się dalej; pojazd zatrzymuje się w bezpiecznym miejscu i wzywa serwis. Przegrzany hamulec traci skuteczność, a do tego zagraża oponie, piaście i łożysku koła.
- 1. Obie strony tej samej osi traktuje się razem, bo nowa część założona po jednej stronie może wywołać inną nierównowagę.
- 2. Po krótkiej jeździe próbnej koła porównuje się ponownie.
- 3. Jeśli ściąganie zostaje, jeszcze raz sprawdza się ciśnienie w oponach, geometrię i zawieszenie.
Decyzję, czy wystarczy zestaw naprawczy, czy trzeba kompletny zacisk, opisuje wspomniany wyżej artykuł o zacisku. Przy wymianie kompletnego zacisku wśród zacisków hamulców tarczowych pneumatycznych sprawdza się razem tabliczkę albo numer OEM na zacisku, numer VIN, stronę prawą lub lewą, położenie osi i rok modelowy. Wyszukiwanie po numerze OEM w katalogu MPT ułatwia dopasowanie zacisku i jego części.