Hamulec postojowy TIR nie puszcza: siłownik sprężynowy

Jeśli hamulec postojowy TIR nie puszcza, przyczyna najczęściej leży w jednym z dwóch miejsc: do komory sprężyny siłownika nie dociera dość powietrza albo hamulec jest zablokowany mechanicznie. W ciężarówce i ciągniku siodłowym z hamulcami pneumatycznymi hamulec postojowy włącza siła sprężyny, a zwalnia go sprężone powietrze. Drogę powietrza odcina niskie ciśnienie, wadliwy zawór, nieszczelny przewód lub złączka albo przeciek w siłowniku.

W skrócie:

• Diagnozę zaczyna się od manometru powietrza i kontrolki niskiego ciśnienia.
• Gdy ciśnienie jest prawidłowe, powietrze ginie na odcinku od zaworu hamulca postojowego do siłownika: w zaworach, przewodach i złączkach.
• Jeśli powietrze dociera do siłownika, a hamulec nadal trzyma, sprawdza się uszczelnienie, membranę i sprężynę oraz mechanikę za siłownikiem.
• Mechaniczne zwolnienie służy wyłącznie do odholowania pojazdu do warsztatu; ze zwolnionym w ten sposób hamulcem postojowym nie jedzie się dalej.

Hamulec postojowy TIR nie puszcza: jak działa układ i gdzie zaczyna się usterka?

Siłownik sprężynowy to element hamulca pneumatycznego, który łączy w jednej obudowie hamulec zasadniczy i postojowy, a hamulec postojowy realizuje siłą sprężyny. W siłowniku dwukomorowym (membranowo-sprężynowym) są dwie komory. Komora hamulca zasadniczego uruchamia hamulec powietrzem z głównego zaworu hamulcowego. W komorze sprężyny pracuje mocna sprężyna: bez powietrza zaciska hamulec, a gdy powietrze napływa, sprężyna jest ściskana i hamulec puszcza.

To zabezpieczenie: spadek ciśnienia w obwodzie postojowym sam włącza hamulec. Dlatego hamulec postojowy, który nie puszcza, jest zwykle skutkiem braku zasilania lub nieszczelności. W warsztacie tę część nazywa się siłownikiem hamulcowym albo komorą hamulcową; nie należy jej mylić z osłoną przeciwpyłową zacisku hamulca tarczowego. Budowę całego układu opisuje artykuł o tym, jak działa pneumatyczny układ hamulcowy.

Pierwsza kontrola: czy powietrze dociera do obwodu postojowego?

Hamulec postojowy puszcza dopiero wtedy, gdy do komory sprężyny dotrze odpowiednie ciśnienie, dlatego diagnozę zaczyna się od wskazania manometru. Uruchom silnik, obserwuj manometr powietrza i kontrolkę niskiego ciśnienia. Dopóki kontrolka nie zgaśnie, hamulec postojowy może nie puścić; to nie awaria, lecz oczekiwane zachowanie układu.

W wielu pojazdach zawór zabezpieczający obwodów napełnia obwody w określonej kolejności, a obwód postojowy zasilany jest po obwodach hamulca zasadniczego. Kolejność napełniania i ciśnienie otwarcia zależą od konstrukcji pojazdu, dlatego wartości należy brać z dokumentacji serwisowej producenta. Jeśli sprężarka nie buduje ciśnienia albo układ szybko je traci, problem leży w zasilaniu, a nie w siłowniku.

• Ciśnienie prawidłowe, żaden siłownik sprężynowy nie puszcza: podejrzany jest zawór hamulca postojowego lub zasilanie obwodu postojowego.
• Ciśnienie prawidłowe, tylko jedno koło lub jedna oś zostaje zahamowana: podejrzany jest przewód, złączka lub siłownik na tym kole.
• Ciśnienie nie rośnie albo szybko spada: najpierw szuka się nieszczelności; metodę opisuje artykuł o tym, jak znaleźć nieszczelność w układzie hamulcowym.

Jak sprawdzić zawór hamulca postojowego, przewody i złączki?

Gdy ciśnienie jest prawidłowe, powietrze ginie lub jest odcięte na drodze od zaworu hamulca postojowego (ręcznego) w kabinie do siłownika. Przy dźwigni w położeniu zwolnionym sprawdza się, czy na wyjściu zaworu pojawia się powietrze, a jeśli jest króciec kontrolny, podłącza się manometr. Złączki pod ciśnieniem nie wolno luzować; przed demontażem przewodu najpierw opróżnia się obwód z powietrza. W pojazdach ciężarowych w obwodzie postojowym często pracuje też zawór przekaźnikowy, ale jego diagnoza to osobny temat.

Na przewodach szuka się zgnieceń, załamań, otarć o ramę lub elementy osi oraz pęknięć złączek. Elastyczny przewód do siłownika jest połączeniem ruchomym i należy do najbardziej zużywających się miejsc. Zimą wilgoć może zamarznąć w przewodzie lub zaworze i odciąć powietrze; wilgoć trafia do układu zwykle przez niesprawny osuszacz powietrza (nasycony wkład).

Gdy usterka dotyczy zaworu, zawory awaryjne hamulca postojowego dobiera się do typu pojazdu i rozmiaru przyłączy. Przy wymianie przewodów przewody siłownika hamulcowego dopasowuje się do długości i rodzaju złączki. Jeśli nie puszczają hamulce naczepy, szuka się przyczyny nie w siłowniku ciągnika, lecz w przewodzie i zaworach naczepy.

Bezpieczeństwo: przed demontażem przewodu lub zaworu podłóż kliny pod koła i opróżnij obwód z powietrza. Po opróżnieniu obwodu postojowego sprężyna włącza hamulec, co chroni pojazd przed stoczeniem, ale nie zastępuje klinów pod kołami.

Awaria siłownika sprężynowego: jak odróżnić membranę, uszczelnienie i sprężynę?

Awarie siłownika objawiają się najczęściej na dwa sposoby: jako wyciek powietrza albo uszkodzenie mechaniczne. Wyciek występuje na membranie komory hamulca zasadniczego albo na tłoku lub membranie komory sprężyny; uszkodzenie mechaniczne to pęknięta sprężyna, korozja lub wygięte tłoczysko.

• Syczenie z siłownika po naciśnięciu hamulca zasadniczego: przecieka membrana komory hamulca zasadniczego.
• Stałe syczenie przy zwolnionym hamulcu postojowym lub powietrze z otworu odpowietrzającego: przecieka uszczelnienie albo membrana komory sprężyny.
• Głęboka korozja obudowy, uszkodzony pierścień mocujący lub wygięte tłoczysko: widoczne w oględzinach; siłownik może działać niebezpiecznie.
• Pęknięta sprężyna: jej części mogą zakleszczyć tłok albo osłabić siłę hamulca postojowego; pojazd może nie utrzymać się na pochyłości.

Przy wymianie siłowniki sprężynowe i dwukomorowe dobiera się według strony pojazdu, osi, rozmiaru siłownika, rodzaju mocowania i skoku, z użyciem numeru OEM. Po montażu nowego siłownika sprawdza się, czy hamulec postojowy puszcza całkowicie i czy połączenia są szczelne.

Komora sprężyny magazynuje bardzo dużo energii. Pokrywy ani obejmy komory sprężyny nie wolno otwierać pod żadnym pozorem; przed demontażem siłownika sprężynę zwalnia się i blokuje śrubą zwalniającą, zgodnie z instrukcją producenta. Siłownik demontuje wyłącznie przeszkolony personel, według instrukcji producenta i z odpowiednim wyposażeniem.

Hamulec bębnowy: regulator luzu i wałek rozpieracza, gdy hamulec nie odpuszcza

Jeśli powietrze dociera do siłownika i tłoczysko wraca, a koło mimo to pozostaje zahamowane, przyczyna leży w mechanice za siłownikiem. W hamulcu bębnowym są to najczęściej: błędne ustawienie lub awaria regulatora luzu, zakleszczenie wałka rozpieracza w tulei, pęknięte sprężyny ściągające szczęki oraz korozja.

Regulator luzu hamulca przenosi ruch tłoczyska na wałek rozpieracza i wybiera luz w miarę zużycia okładzin. Ciągłe ręczne regulowanie automatycznego regulatora może ukryć prawdziwą usterkę. Regulację i kontrolę wykonuje się według dokumentacji serwisowej producenta.

Ta część dotyczy wyłącznie hamulców bębnowych. W większości europejskich ciągników siodłowych stosuje się pneumatyczne hamulce tarczowe, w których nie ma regulatora luzu, a regulacja odbywa się wewnątrz zacisku. Zakleszczenie w hamulcu tarczowym to zwykle zablokowany zacisk, który sprawdza się według dokumentacji serwisowej producenta.

Awaryjne mechaniczne zwolnienie hamulca: kiedy i przy jakich zasadach bezpieczeństwa?

Hamulec postojowy, którego nie da się zwolnić powietrzem, w wielu siłownikach można zwolnić mechanicznie śrubą zwalniającą, wyłącznie po to, by zjechać z drogi lub dowieźć pojazd do warsztatu. Koło, na którym siłownik został w ten sposób zwolniony, traci funkcję hamulca postojowego i awaryjnego, a hamulec zasadniczy działa tylko wtedy, gdy w układzie jest powietrze, a komora hamulca zasadniczego jest sprawna. Pojazd holowany bez powietrza ma takie koło praktycznie bez hamulca.

• 1. Podłóż kliny pod koła; jeśli pojazd stoi na pochyłości, podłącz go do holownika przed rozpoczęciem zwalniania.
• 2. Zgaś silnik i wyłącz zapłon.
• 3. Zwalniaj według instrukcji producenta, w podanej w niej kolejności; w niektórych konstrukcjach potrzebne jest specjalne narzędzie.
• 4. Podczas holowania stosuj się do zasad holowania i mocowania, pamiętając, że bez powietrza w układzie hamulec zasadniczy też nie działa, a zwolnione koło nie ma hamulca postojowego.
• 5. Po naprawie napełnij układ powietrzem, przywróć śrubę zwalniającą do pierwotnego położenia według instrukcji producenta i sprawdź hamulec postojowy.

Ze zwolnionym mechanicznie hamulcem postojowym nie jedzie się dalej. Nie otwiera się pokrywy komory sprężyny i nie przyjmuje się orientacyjnych wartości zwalniania.

Do serwisu pojazd należy skierować, gdy siłownik przecieka, podejrzewa się pękniętą sprężynę, hamulec wielokrotnie zamarza albo zawór jest uszkodzony. Przy doborze części najważniejsze są numer OEM, numer VIN, rok modelowy i wyposażenie osi. W katalogu MPT część można wyszukać, dopasowując ją według numeru OEM.