Motor su eksiltiyor, kaçak yok: kamyonda kompresör kapağı

Motor su eksiltiyor ama araçta dışarıdan görünen bir kaçak yoksa, soğutma suyu çoğu zaman içeride bir yere gidiyordur. Kamyonda üç ana iç kaçak yolu vardır: suyla soğutulan hava fren kompresörünün silindir kapağı ya da contası, yağ soğutucu ve motor silindir kapak contası. Yolu ayırmak için genleşme tankındaki kabarcığa, hava tankı tahliyesinden gelen sıvıya ve motor yağına bakılır.

Kısaca:

• Dışarıda iz yokken eksilen soğutma suyunun başlıca iç yolları kompresör kapağı ve contası, yağ soğutucu ve motor silindir kapak contasıdır.
• Genleşme tankındaki kabarcık kompresör doldururken artıp regülatör kesince azalıyorsa şüphe kompresöre yönelir.
• Hava tankında az miktarda temiz su çoğunlukla yoğuşmadır; renkli, tatlı kokulu sıvı ya da köpük soğutma suyuna işaret eder.
• Kesin teşhis atölyede soğutma sistemi basınç testi ve yanma gazı testiyle konur.

Motor su eksiltiyor ama dışarıda kaçak yoksa su nereye gidiyor?

İç kaçağa karar vermeden önce gözden kaçan dış kaçaklar elenir, çünkü bazı sızıntılar yerde damla bırakmaz. Sahada en sık atlananlar şunlardır:

• Genleşme tankı ve kapağı: Basınç tutmayan kapak, motor ısındığında suyu taşma hortumundan dışarı atar; yerde iz kalmaz, yalnız seviye düşer. Kapak contası ve tank gövdesindeki kılcal çatlaklar birlikte kontrol edilir; çatlamış ya da kapağı oturmayan genleşme tankları yenilenir.
• Sıcak yüzeyde buharlaşan sızıntı: Blok, egzoz manifoldu ya da turbo yakınındaki küçük sızıntı damlamadan buharlaşır; geride beyaz ya da antifriz renginde, kuruyunca yapışkan bir kabuk bırakır.
• Kalorifer devresi: Kabin ısıtıcısının peteği ya da hortumları sızdırırsa kabin içinde nem, camlarda buğu ya da paspas altında ıslaklık görülür.
• Muhafaza altında kalan hortum uçları: Motor alt muhafazası ve ses yalıtım panelleri, kelepçe ve hortum uçlarındaki terlemeyi gizler.

Su pompasının dış sızıntısı çoğu zaman pompa gövdesindeki tahliye deliğinde iz bırakır ve gözle bulunur. Takip için motor soğukken genleşme tankındaki seviye işaretlenir, eklenen su miktarı ve aradaki kilometre deftere yazılır. Eksilme hızı, atölyede yapılacak testlerin yorumunda işe yarar.

Kompresör soğutma suyu nasıl dolaşır, kapak contası nerede kaçırır?

Kamyonlardaki hava fren kompresörlerinin çoğu motorun soğutma devresine bağlıdır; soğutma suyu su borularıyla kompresöre gelir, silindir kapağındaki kanallardan geçip motora döner. Kompresör silindir kapağı, sıkıştırılan havanın çıktığı ve içinde su kanalları bulunan üst gövdedir. Soğutucu pleyt ise bazı kompresörlerde kapak ile valf plakası arasında yer alan, soğutma suyunun dolaştığı ara plakadır; bu tasarımlarda kompresör soğutucu pleytleri kapaktan ayrı bir parça olarak değişir.

Kapak, pleyt ve valf plakası arasındaki contalar hava, su ve yağ tarafını birbirinden ayırır. Conta ya da gövde kaçırdığında kaçak iki yönde olur:

• Hava suya geçer: Kompresör doldururken sıkıştırılan havanın basıncı soğutma devresinden yüksektir. Devreye giren hava genleşme tankında kabarcık yapar, devreyi basınçlandırır ve suyu taşma hortumundan dışarı iter. Su böylece dışarıda iz bırakmadan eksilir.
• Su havaya geçer: Soğutma suyu sıkıştırma tarafına sızar; hava tanklarına, kurutucuya ve hatlara su ya da yağla karışık köpük olarak taşınır. Kurutucu ıslanır, hava hatlarında ve valflerde korozyon başlar.

Kapak ya da contanın kaçırmasının başlıca nedenleri:

• Uzun süre doldurma: Hava sistemindeki kaçak ya da aşırı hava tüketimi kompresörü sürekli yükte tutar, kapak ısınır.
• Donma çatlağı: Antifrizi yetersiz devrede kapak ya da pleyt soğukta çatlayabilir.
• Tıkalı ya da daralmış su borusu: Ezilmiş, kireçlenmiş ya da tortu dolmuş boru kapağa yeterli su geçirmez.
• Karbonlaşma: Valf plakasında ve çıkış kanalında biriken karbon ısıyı artırır.
• Yanlış sıkılmış kapak cıvataları: Sıkma sırası ve tork değeri üretici servis dokümanındadır.
• Yaşlanmış conta: Isınıp soğuma çevrimiyle sertleşen conta zamanla oturmasını kaybeder.

Bazı eski ya da küçük kompresörler hava soğutmalıdır; bu araçlarda kompresör yolu söz konusu değildir.

Kabarcık, hava tankında su, yağda su: belirtiler neyi gösterir?

Suyun hangi yoldan gittiği çoğu zaman üç gözlemle daraltılır: kabarcığın ne zaman çıktığı, hava tankından gelen sıvının rengi ve kokusu, motor yağının durumu.

Kompresörün bastığı hava yanma gazı içermez; bu yüzden yanma gazı (blok) testi kompresör kaynaklı kaçakta genellikle renk değiştirmez, motor silindir kapak contası kaçağında ise genellikle tepki verir. İki contayı ayırmanın pratik yolu budur, ancak tek bir test tek başına karar verdirmez. Bazı motorlarda EGR soğutucu da iç kaçak yoludur ve teşhiste hesaba katılır.

Hava tankında görülen temiz su tek başına kompresör arızası sayılmaz; çoğunlukla yoğuşmadır ve kurutucuyla ilgilidir. Kartuş ve tahliye valfi için hava kurutucunun nasıl çalıştığı ve bakımı ayrıca ele alınmıştır.

Motor yağında su varsa yağ soğutucu ile motor silindir kapak contası ayrımı yağa su karışmasının nedenleri başlığında anlatılmıştır; burada tekrarlanmaz.

Kompresör kapağı ve contası nasıl kontrol edilir?

Kontrol, motor soğukken seviyenin işaretlenmesiyle başlar, kompresörün doldurma ve boşaltma evrelerinde genleşme tankının izlenmesiyle sürer, kesin sonuç atölyede alınır.

• 1. Motor soğukken genleşme tankındaki seviyeyi işaretleyin.
• 2. Araç takozlanmışken hava tanklarını tahliye ederek kompresörü doldurmaya zorlayın; motor çalışırken tank kapağını açmadan, şeffaf tankın içinde kabarcık arayın.
• 3. Regülatör kesme yaptığında kabarcığın azalıp azalmadığına bakın; doldurma yeniden başlayınca artıyorsa şüphe kompresöre yönelir.
• 4. Hava tankı tahliyesinden çıkan sıvıyı beyaz bir kapta toplayın, rengine ve kokusuna bakın.
• 5. Atölyede soğutma sistemi basınç testi ve yanma gazı testi yaptırın. Gerekirse kompresörün su hatları üretici talimatına göre devreden ayrılır ve belirtinin sürüp sürmediği izlenir.

Kapak söküldüğünde bakılacaklar:

• Kapakta ve pleytte çatlak, özellikle su kanalları ile hava çıkışı arasında.
• Conta yüzeyinde yanık, kopuk ya da su izi.
• Su kanallarında kireç ve tortu.
• Kapak düzlemi; ölçü ve tolerans üretici servis dokümanından alınır.
• Valf plakasında karbon birikmesi ve su izi.

Güvenlik: Soğutma sistemi sıcakken basınç altındadır; genleşme tankı kapağı motor soğumadan açılmaz. Kompresöre müdahaleden önce motor durdurulup soğuması beklenir, araç düz zeminde takozlanır, hava tankları boşaltılarak sistem basıncı alınır; tanklar boşalınca yaylı park frenleri devreye girer ve araç bu durumda yerinden oynatılmaz. Motor çalışırken yapılan izlemede dönen kayış ve fandan uzak durulur. Kabin yatırılarak çalışılıyorsa kabin kilidi ve desteği kontrol edilir; iş eğitimli personelle yapılır.

Onarım: conta takımı mı, kapak mı, başka ne yenilenmeli?

Karar hasarın yerine göre verilir: contada yanık ya da su izi varsa conta takımı, kapakta ya da pleytte çatlak varsa ilgili parça değişir ve kaçağa yol açan neden de giderilir. Kapak sağlamsa onarım kompresör conta takımları ile yapılır; takımın içeriği ürüne göre değiştiği için OEM numarasıyla doğrulanır.

Çatlak kapak kaynakla onarılmaz. Kapağın tek başına mı, kompresörün komple mi değişeceği hasarın yaygınlığına ve parçanın bulunabilirliğine bağlıdır. Kompresörün yağ atması, dolum süresi ve tamir takımı kararı ayrı bir konudur.

Onarımdan sonra yapılacaklar:

• Soğutma devresi üretici talimatına göre doldurulur ve havası alınır.
• Genleşme tankı seviyesi birkaç gün soğuk motorda izlenir.
• Hava tanklarındaki su ve köpük tamamen boşaltılır.
• Islanmış kurutucu kartuşu değerlendirilir.
• Soğutma suyunun antifriz oranı ve temizliği kontrol edilir; oran üretici dokümanındadır.
• Kompresörü uzun süre doldurmaya zorlayan hava kaçağı bulunup giderilir.
• Su borusu tıkanıklık ve daralma açısından kontrol edilir.

Ne zaman servise gidilmeli, parça seçerken neye bakılmalı?

Su eksilmesi kabarcık, hava tankında renkli sıvı ya da yağda su ile birlikte görülüyorsa araç servise alınır; uzun süre üstüne su ekleyerek kullanmak hararete, motor hasarına ve hava sisteminde korozyona yol açabilir. Servis için beklenmemesi gereken durumlar:

• Hararet göstergesinin yükselmesi.
• Hava tankı tahliyesinde köpük ya da renkli sıvı.
• Motor yağında su.
• Kısa sürede belirgin seviye düşüşü.

Fan, termostat ya da radyatör kaynaklı hararet ayrı bir teşhis konusudur; su eksilmeden hararet varsa önce bunlara bakılır.

Parça seçerken kompresörün kendi etiketindeki parça numarası, aracın OEM numarası, şasi numarası (VIN), motor kodu ve model yılı birlikte kontrol edilir. Kompresörün tek ya da çift silindirli oluşu ve kapak ile pleytin aynı takımın parçası olup olmadığı da belirleyicidir. MPT kataloğundaki kompresör silindir kapakları OEM numarasıyla aranabilir; buradaki kapaklar hava fren kompresörüne aittir, motor silindir kapağı değildir.